2,8 milyon yıl önce yaşayan üç yaşındaki çocuğu dev kartal öldürmüş olabilir

Kadim atalarımızın soyundan gelen, henüz üç yaşında ve diş çıkarma dönemindeki bir çocuk, 2,8 milyon yıl önce Güney Afrika'daki çayırlarda dalgalanan otların arasında dolaşıyordu. Bu ufaklık Australopithecus africanus tarafından, yukarıdan izlendiğinin farkında değildi.Hiç beklenmedik bir anda, devasa bir yırtıcı kuş aşağı daldı. Küçüğü yakaladı ve öldürdü. Uyarı: Bazı okuyucular, bu yazıdaki detayları rahatsız edici bulabilir. "Taung çocuğu" olarak bilinen bu erken dönem insan yavrusunu hangi tür kuşun yediği kesin olarak bilinmiyor. Fakat göz çukurlarının hemen altındaki delinme izleri, avlarını bu şekilde yakalayan, avlarının bir kısmını ağaçlarda saklayıp, geri kalanını yuvasına taşıyan kartalların pençe izleriyle örtüşüyor.Taş Devri, yaşamanın son derece tehlikeli olduğu bir dönemdi. Dünyaya megafauna (dev hayvanlar) hakimdi. İlk insanlar, mamutlar, mastodonlar, dev tembel hayvanlar, kılıç dişli kediler ve çocukları yiyebilen devasa kuşlarla bir arada yaşıyorlardı.Kuş olmayan dinozorların yok oluşu ile Büyük Buzul Çağı arasındaki onlarca milyon yıl boyunca gökyüzüne bu devler hükmetti. Egemenlikleri, insan evriminin seyrini derin ve genellikle gözden kaçırılan şekillerde biçimlendirmiş olabilir. Hatta bu kuşların, soyları tükendikten çok sonra bile dünyanın dört bir yanındaki kültürlerde yaşamaya devam eden "çocuk kaçıran kuşlar" efsanelerine ilham vermiş olabileceği düşünülüyor.Bu canavar kuşlar nereden geldi?Kuş olmayan dinozorlar gezegenden silindiğinde, gökyüzü tozla kaplandı ve bitkilerin çoğu yok oldu. Hayvanlar için yiyecek olarak geriye neredeyse sadece tohumlar kalmıştı. Bu durum kuşların çok işine geldi. Doğal düşmanları ortadan kalktığında hayatta kalmayı başaran bazı küçük, yerde yaşayan, gagalı kuşlar evrimleşerek devasa boyutlara ulaştılar.Bunların bazıları otoburdu. Örneğin Avustralya'da yaşamış olan ve "kıyamet getiren iblis ördekler" (Dromornithidae) olarak adlandırılan türler. Günümüz ördeklerine benziyorlardı ama onlardan 100 kat daha büyük ve ineklerden bile daha ağırlardı.

Bazıları gökyüzüne yönelerek, yedi metrelik devasa kanat açıklığıyla şimdiye dek yaşamış en büyük uçan kuş olarak bilinen Pelagornis sandersi gibi okyanuslarda avlanan devasa yırtıcılara dönüştü.Diğerleri ise Tyrannosaurus gibi karadaki baskın yırtıcıların neslinin tükenmesiyle boşalan rolleri üstlendi. Büyük avların bulunduğu yerlerde, onlardan daha da büyük yırtıcılar evrimleşiyor.İşte bunlar, atalarımızın mücadele etmek zorunda kaldığı o korkunç kuşlardı.Modern ve antik ipuçlarıABD'deki Ohio Eyalet Üniversitesi'nden primatolog Scott McGraw, "Primatlar var olduğundan beri yırtıcı kuşlar da var olageldi" diyor. "Üstelik bu yırtıcı kuşlar, bizler ve akrabalarımız da dahil olmak üzere, hep primatları avladılar."Atalarımız ile devasa kuşlar arasındaki kadim çatışmanın izlerine, günümüzde vahşi doğada hala rastlamak mümkün. McGraw, Fildişi Sahili'ndeki Taï Ormanı'nda, Afrika taçlı kartalları gibi yırtıcı kuşlar tarafından öldürülmüş 600'den fazla günümüz primatına ait kalıntıları incelediğinde, "Taung Çocuğu"na ait kalıntılardaki pençe izleriyle çarpıcı bir benzerlik gördü.McGraw, bazı kafataslarında göz çukurunun tabanında, yani göz yuvasının içindeki kemiksi yüzeyde hasar bulunduğunu belirtiyor. "Kartal ya gagasıyla gözleri oymuş ya da pençesiyle çekip çıkarmış."Çalışmamızı değerlendiren hakemlerden biri fosil deposuna gidip Taung Çocuğu'nu incelediğinde, söz konusu hasarın birebir aynı olduğunu gördü."McGraw, yırtıcı kuşların insan atalarımızı düzenli olarak avladığına inanıyor. Hatta ona göre kuşların uyguladığı bu av baskısı, insanların da dahil olduğu primatların evrimindeki en önemli seçilim baskılarından biri olabilir.McGraw, "Şimdi geçmişe dönüp yıllar içinde toplanmış insan fosil koleksiyonlarını daha yakından incelersek, artık ne arayacağımızı bildiğimize göre yırtıcı kuşların yol açtığı başka hasar izleri bulma ihtimalimiz oldukça yüksek" diyor. "Taï Ormanı'nda gözlemlediklerimiz bir gösterge kabul edilirse, bu durum aslında gayet olağan bir şey."Yırtıcı kuşlar evrimimizi nasıl şekillendirdi?İngiltere'deki Brighton Üniversitesi'nden arkeolog ve uygulamalı bilimler uzmanı James Cole, paleoantropolojik kayıtlarda ilk insanların av olduklarına dair pek şüphe bulunmadığını belirtiyor."Özellikle, bir kartal tarafından yenen Australopithecus africanus yavrusu gibi daha eski homininler buna bir örnek."Cole, ilk atalarımızın birçok yırtıcı tür için "yemek" olduğunu söylüyor. "Kesinlikle av konumundaydık."Kuşlardan leoparlara, sırtlanlardan dev timsahlara kadar çeşitli yırtıcılardan kaçma gerekliliği, atalarımız üzerinde önemli bir evrimsel baskı kurmuş olmalı. Dev kuşlara yem olma ihtimalinin, hem bedenlerimizi hem de zihinlerimizi şekillendirdiği düşünülüyor.Örneğin, iki ayak üzerinde durabilme yeteneğimiz, yırtıcıları fark etmemizi kolaylaştırmış olabilir. İş birliği, karşılıklı bağımlılık ve birbirini koruma gibi davranışlar da bize yardımcı etmiş olabilir. Cole, grup büyüklüğünün çok önemli hale geldiğini vurguluyor ve "Kalabalıkta güvenlik vardır" diyor.McGraw ise yırtıcı kuşlardan kaçınmada, sosyal grup ne kadar büyükse o kadar iyi olduğunu ekliyor.Aslan veya kurt gibi avını aktif bir şekilde kovalayan yırtıcıların aksine, yırtıcı kuşlar genellikle pusu kurarak avlanırlar. Oldukça sinsi olan bu hayvanlar, örneğin taçlı kartallar doğru an gelene kadar ağaçların arasında gizlenir. Bu durum, insanların sosyal olma eğiliminin, özellikle yırtıcı kuşlardan kaçınma ihtiyacından kaynaklanmış olabileceğini gösteriyor. Grup içindeki çok sayıda birey, ani bir saldırıya karşı gözcülük yapabilir ve buna "çoklu göz etkisi" deniliyor.Cole, daha büyük grupların dilin ortaya çıkışına da katkıda bulunmuş olabileceğini ekliyor. "Büyük bir grupta roller özelleşmeye başlar. Bazı insanlar bir işi yaparken diğerleri başka bir işle uğraştığında, bu durum koordinasyon gerektirir. Grup bu şekilde parçalara ayrılmaya başladığında ise koordinasyon artık sadece birbirini görerek sağlanamaz."Cole'a göre, el hareket