Gulliver'in Gezileri 300 yıldır sert hicivden çocuk masalına dönüşerek yaşıyor

yaklaşık 18 saat önce
15 Kasım 2026, 09:14
0 görüntülenme
Gulliver'in Gezileri 300 yıldır sert hicivden çocuk masalına dönüşerek yaşıyor

Jonathan Swift'in 1726'da yayımlanan Gulliver'in Gezileri, 300 yıldır sert bir hiciv ile çocuklara yönelik fantastik masal arasında iki farklı imgeyle okunuyor. Kısaltılıp temizlenen uyarlamalar, eserin karanlık ve insanlığı eleştiren bölümlerini çoğu okurdan sakladı.

Lemuel Gulliver'in hikayesini duymuş olabilirsiniz. Bir gemi kazasından sonra uyanan Gulliver, kendini iplerle yere bağlanmış bir halde bulur, etrafı da üzerine tırmanan minik Lilliputlularla çevrilidir. Bu sahne, Jonathan Swift'in Gulliver'in Gezileri adlı eserinin yayımlandığı 1726 yılından bu yana, yani tam 300 yıldır pek çok kez yeniden canlandırıldı ve hicvedildi.Ancak Gulliver'in daha karanlık maceralarını bilenlerin sayısı muhtemelen daha az. Bu maceralarda gezgin anti-kahramanımız, köpeklere körük yerleştiren bilim insanlarıyla ya da "aydın" ama bir o kadar da ölümcül, konuşabilen atlar topluluğu Houyhnhnm'lerle karşılaşıyor. Bu atlar, kendileriyle aynı dünyayı paylaşan, kaba saba ve insana benzeyen "Yahoo"ları nasıl yok edeceklerini soğukkanlılıkla tartışıyor.İrlandalı-İngiliz din adamı Jonathan Swift'in, kendi ifadesiyle "dünyayı eğlendirmekten ziyade huzursuz etmek" amacıyla yola çıkmasından bu yana geçen 300 yıl boyunca, insanların zihninde iki farklı Gulliver imgesi oluştu. Biri, Kraliyet'i, Kilise'yi ve İngiliz siyasetini yerden yere vuran, insanlardan nefret eden sert bir hiciv, diğeri ise devasa ve minik dünyalar arasında yolculuk eden bir maceracının anlatıldığı, fantastik bir çocuk masalı.Kaba mizahla dolu orijinal Gulliver'in Gezileri, hukuk sistemini, sömürgeciliği ve nihayetinde insan doğasını hedef alıyor. Eser, rasyonel konuşan atlar Houyhnhnm'larla karşılaştıktan sonra insanlardan tiksinen Gulliver'in, hayatının son günlerini bir ahırda, bir atla birlikte kapalı kalarak geçirmesiyle karanlık bir şekilde sona eriyor.Swift'in hikayesi, ilk basımından itibaren pek çok kez kısaltıldı, değiştirildi, uyarlandı ve dönüştürüldü. Zamanla bu hikaye, tıpkı Gulliver'in Lilliput ülkesindeki hali gibi, kendi sınırlarını aşıp, devasa bir boyuta ulaştı.

"Gulliver's Afterlives: 300 Years of Transmedia Adaptation" kitabının yazarı Daniel Cook, "Bu, muhtemelen dünyada en çok uyarlanan metinlerden biri" diyor. Eser, yan hikayelere, illüstrasyonlara, tiyatro oyunlarına ve filmlere ilham vererek geniş bir Gulliver külliyatı oluşturdu. Kitaba adını veren anti-kahraman, Doctor Who ve The League of Extraordinary Gentlemen gibi yapımlarda boy gösterdi. Eski İngiltere Başbakanı Tony Blair ile tanıştı, Disney'in ailelere yönelik eğlenceli yapımlarından, kapitalizme dair Sovyet eleştirilerine kadar pek çok farklı alanda karşımıza çıktı.Tüm bu uyarlamalar arasında, hikayeyi basitleştiren ve "temizleyen", yani en karanlık bölümlerin değiştirildiği, kısaltıldığı ya da tamamen çıkarıldığı versiyonlar, halkın hayal gücünde en kalıcı olanlardı. Londra'daki King's College'dan İngiliz Dili ve Edebiyatı profesörü Abigail Williams "Swift'in, Gulliver'in Gezileri'nin bugün bildiğimiz biçimiyle 21. yüzyıla kadar ulaşabileceğini öngördüğünü sanmıyorum" diyor. "Swift, Gulliver'in Gezileri'ni bir macera hikayesi olarak değil, insanlığa dair güncel ve genel hicivlerden oluşan bir dizi olarak tasarlamıştı."Williams, "İşin asıl olağanüstü yanı da bu" diye ekliyor. "Swift, macera hikayeleriyle alay ediyor ama onlardan öyle bir enerji alıyor ki Gulliver'in Gezileri kendi başına bir macera hikayesine dönüşüyor."Hicivden macera dolu bir peri masalınaSwift'in çağdaşı ve dostu John Gay, romanı "bakanlar kurulundan çocukların odalarına kadar herkesin okuduğu" bir eser olarak tanımlamıştı. Cüretkarlığı nedeniyle bir önlem olarak takma adla 1726'da yayımlanan hikaye büyük ilgi görmüş ve ilk baskısı hızla tükenmişti. Eserin fantastik unsurları genç okurlara hitap ederken, insanlığa yönelik alaycı ve kötümser eleştirileri de edebiyat çevrelerinin dikkatini çekti. O dönem Londra'da bulunan Fransız yazar ve filozof Voltaire, Gulliver'in Gezileri'ni büyük bir keyifle okumuştu ve eser kendi romanı Candide üzerinde etkili oldu..Ne var ki hikaye daha o dönemde değişikliğe uğratılmaya başlanmıştı. Yayıncı Benjamin Motte, metne dönemin kraliçesi Anne'i savunan ifadeler eklemiş, buna karşılık eserdeki bazı sert siyasi eleştirileri çıkarmıştı. Gulliver'in Gezileri'nin "chapbook" adı verilen ucuz kitapçıklar halinde basılması, Swift'in hikayesinin daha da basitleştirilmesine ve değişmesine yol açtı. Williams, "Kitap ilk çıktığında çoğu kişi için pahalıydı" diyor. Fakat bu ucuz kitapçıklar, genç okur kitlesi arasında beklenmedik ve büyük bir başarı yakalardı.

Elli yıl sonra bir yayıncı bir fırsat yakaladı. Swift'in 1776'daki ölümünden 20 yıl sonra Francis Newbery, hikayeyi daha da kısaltan bir özet yayımladı. Bu versiyonda, salatalıklardan güneş ışığı çıkarma gibi saçma deneylerle Kraliyet Cemiyeti'nin bilimsel çalışmalarını alaya alan Laputa ülkesini ve konuşan atlar Houyhnhnm'leri tamamen çıkardı.Bu basım, hicivden ziyade macera dolu bir peri masalı niteliğindeydi ve Gulliver'in Lilliputlular ve Brobdingnaglılar arasındaki serüvenlerine odaklanıyordu. Genç okuyucular, belki de yerinde bir kararla, Gulliver'in, devasa Brobdingnaglıların vücutlarındaki çiçek bozuğu izlerini ve yaraları fark etmesini veya Liliput sarayındaki bir yangını üzerine idrarını yaparak söndürmeye çalışmasını okumuyorlardı. Cook'a göre, bu tür sahneler "Shakespeare ve Chaucer'da [Canterbury Masalları'nın yazarı] görülen o büyük skatolojik (dışkı ve beden atıklarıyla ilgili) geleneği" sürdürse de çocuklar için uygunsuz bulunmuştu. Belki de böylesi daha doğruydu.1790'lara gelindiğinde, eserin kısaltılmış versiyonları bir standart haline geldi ve Gulliver'in Gezileri, İngiltere'den ziyade kıta Avrupası'nda çok daha büyük bir başarı yakaladı. Cook, "Almanca, Fransızca ve İspanyolcaya hızla uyarlandı ve genellikle basitleştirilmiş versiyonları tercih edildi. Böylece dil engelleri aşılmış oldu" diyor.Zaman içinde kültürel ve dini bakış açıları, Gulliver'in Gezileri'ni daha da keskin bir şekilde ikiye ayırdı. Bir yanda dehşet unsurlarıyla dolu tuhaf bir parodi, diğer yanda ise çocuklara yönelik, hayal gücüne dayalı bir masal.'İnsanlığa yönelik topyekun bir saldırı'Kraliçe Victoria dönemi (1837- 1901) insanları, sanıldığı kadar aşırı ahlakçı veya tutucu değildi ama

#Kültür Sanat#Edebiyat#Yaşam#Dünya

Yorumlar (0)

Yorum yapmak için giriş yapın

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu siz yapın!