Hadimu'l-Haremeyn unvanını ilk kullanan hükümdar Selahaddin Eyyubi oldu

Kudüs 'ü 88 yıllık Haçlı işgalinden kurtararak İslam dünyasının en önemli kahramanlarından biri haline gelen Selahaddin Eyyubi , Hicaz bölgesine verdiği önem dolayısıyla "Hadimu'l-Haremeyn" (Mekke ve Medine'nin hizmetkarı) unvanını kullanan ilk hükümdar oldu.

Irak'ın Tikrit kentinde dünyaya gelen Selahaddin Eyyubi , genç yaşlardan itibaren Haçlılara karşı yürütülen seferlerde görev aldı.

Nureddin Mahmud Zengi'nin hizmetinde yükselen Eyyubi, Mısır seferlerinde gösterdiği başarılarla askeri ve idari alanda öne çıktı; Fatımi yönetimine son vererek Mısır'da hakimiyet kurdu.

Yemen ve Hicaz'ı da yönetimine bağlayarak güçlü bir siyasi birlik oluşturan Selahaddin Eyyubi , ardından Diyarbakır, Urfa (Şanlıurfa), Harran, Rakka ve Halep gibi stratejik merkezleri kontrol altına alarak Kudüs 'e uzanan yolu açtı.

Hıttin zaferi Kudüs 'ün kapılarını açtı

Selahaddin Eyyubi 'nin en önemli askeri başarısı ise Haçlı ordularına karşı kazandığı Hıttin Zaferi oldu. Bu zaferin ardından 2 Ekim 1187'de Kudüs 'ü fetheden Selahaddin Eyyubi , yaklaşık 88 yıl süren Haçlı hakimiyetine son verdi.

Kudüs 'ün fethi, İslam dünyasında büyük yankı uyandırırken Selahaddin'i dönemin en önemli komutanlarından biri haline getirdi.

Şam Üniversitesi İslam Tarihi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ammar Muhammed en-Nehhar AA muhabirine yaptığı açıklamada, Kudüs fatihi Selahaddin Eyyubi 'nin tarihi şekillendiren vizyonunun arkasında güçlü bir eğitim, aile mirası ve devlet tecrübesi bulunduğunu belirtti.

Selahaddin Eyyubi 'nin başarısını tek bir şahsiyetin ötesinde köklü bir "proje" olarak değerlendirmek gerektiğini vurgulayan Nehhar, bu sürecin temel mimarlarının ise Nureddin Mahmud Zengi, Esedüddin Şirkuh ve dönemin danışman kadrosu olduğuna dikkati çekti.

Liderlik karakteri sosyal ve coğrafi çevreyle şekillendi

Tarihin büyük şahsiyetler tarafından yönlendirildiğini savunan yaklaşımın en somut örneklerinden birinin Selahaddin Eyyubi olduğunu ifade eden Nehhar, şöyle devam etti:

"Selahaddin'in yetiştiği aile ortamı, sosyal ve coğrafi çevresi, bir yerden başka bir yere taşınması ve yaşadığı dönemin yoğun olayları onun karakterinin oluşumunda önemli rol oynadı. Ailesinin bu olaylardaki etkisi de Selahaddin'in kişiliğini, vizyonunu ve geleceğe bakışını şekillendirdi."

Selahaddin'in yetişmesinde babasından sonra en büyük payın Nureddin Mahmud Zengi'ye ait olduğunu savunan Nehhar, Zengi'nin yalnızca bir hükümdar değil toplumsal reform projesinin lideri olduğunu dile getirdi.

Savaşsız "devir teslim ve yönetim" tecrübesi

Selahaddin Eyyubi'nin Şam'da başlayan ve Mısır'a uzanan süreçte büyük bir yönetim tecrübesi kazandığına işaret eden Nehhar, amcası Esedüddin Şirkuh'un rehberliğinde Mısır'a geçişi ve ardından üstlendiği vezirlik görevinin ona olaylara daha geniş bir perspektiften bakma yetisi kazandırdığını belirtti.

Nehhar, Selahaddin'in iktidarı devralırken Fatımilerden Eyyubilere geçişi savaş ya da darbe yaşanmadan sağladığını belirterek, bunun tarihte eşine az rastlanır bir siyasi başarı olduğunu ifade etti.

Selahaddin'in etrafında vizyoner bir danışman kadrosu bulundurduğuna da dikkati çeken Nehhar, özellikle İbn Şeddad gibi yakın çevresinin Eyyubi'nin kararlarında kritik rol oynadığını söyledi.

Nehhar, "İbn Şeddad, Selahaddin'in kendisini övenlerden çok, kendisine sorumluluklarını ve cihadı hatırlatan kişileri yakınında tuttuğunu aktarır." ifadelerini kullandı.

Diplomasi ve askeri tecrübe bir arada kullanıldı

Nehhar, Zengi ve Eyyubi dönemlerinde İslam dünyasının sürekli Haçlı tehdidi altında bulunduğunu hatırlatarak bu durumun Şam ve Kahire arasında güçlü bir siyasi uyum ve stratejik işbirliği doğurduğunu söyledi.

Şam ile Kahire arasındaki uyumun Eyyubilerden Memlüklere geçiş sürecine kadar sürdüğünü söyleyen Nehhar, Selahaddin Eyyubi'nin Haçlılarla mücadelesinde Mısır'dayken Şam'a dayandığını, finansman desteğinin yanı sıra mancınık ve savaş makinelerinin üretiminde de Şam'ın kritik bir merkez rolü üstlendiğini kaydetti.

Eyyubi ve Memlüklerin askeri gücün yanı sıra diplomasiyi de son derece etkin kullandıklarını aktaran Nehhar, dönemin şartlarına göre ne zaman ateşkes yapılması veya ne zaman savaşılması gerektiğini doğru okuyarak diplomatik anlaşmalar sayesinde önemli başarılar kazandıklarını ifade etti.

Haçlıların demografik değişim politikası tersine çevrildi

Nehhar, Kudüs'ün fethinde Selahaddin Eyyubi'nin asıl askeri ve siyasi dehasının zaferin kendisinden ziyade fetih sonrasında alınan stratejik kararlarda ortaya çıktığını söyledi.

Tarihsel anlatılarda çoğunlukla Hıttin Zaferi ve fethe odaklanıldığını hatırlatan Nehhar, asıl kritik dönemin fetih sonrasında izlenen politikalar olduğunu vurguladı.

Haçlıların Kudüs'teki yaklaşık bir asırlık hakimiyetleri boyunca kapsamlı bir yerleşim ve iskan politikası yürüttüklerine dikkati çeken Nehhar, Müslüman ve yerel Hristiyan nüfusun sürgün edilerek yerlerine Avrupa'dan getirilen Frankların yerleştirildiğini aktardı.

Selahaddin Eyyubi'nin şehri devralmasıyla birlikte adeta "ölü bir şehri yeniden hayata döndürdüğünü" ifade eden Nehhar, şu değerlendirmelerde bulundu:

"Selahaddin, bölgeye çok sayıda Arap kabilesini ve Kuzey Afrikalı Mağriblileri getirerek yerleştirdi. Günümüzde varlığını sürdüren Mağribliler Mahallesi ve bazı kabile isimlerini taşıyan semtler bu politikanın bir sonucudur.

Müslümanların ve gayrimüslimlerin ellerinden alınan toprakları sahiplerine iade etti, sürgün edilenleri geri döndürerek Haçlıların kurduğu demografik düzeni kökten değiştirdi."

Selahaddin'in büyük altyapı hamleleri başlattığını da kaydeden Nehhar, medreseler, vakıf düzenlemeleri ve bimaristanlar (hastaneler) inşa ettirildiğini belirtti.

Nehhar, özellikle "Selahaddin Bimaristanı" gibi kurumların, Eyyubi'nin Kudüs'ü sosyal ve kurumsal anlamda yeniden ayağa kaldırma vizyonunu açıkça ortaya koyduğunu vurguladı.

Batılı ailelerde "Saladin" ismi yaşatılıyor

Nehhar, Kudüs fatihi Selahaddin Eyyubi'nin şehri fethettikten sonra sergilediği merhamet, adalet ve yüksek ahlakın Batı dünyasında derin izle