Kurşun, Fahreddin Paşa'nın Hadimü'l-Haremeyn'i fiilen hayata geçirdiğini söyledi

Prof. Dr. Zekeriya Kurşun, Medine'yi 2 yıl 7 ay savunan Fahreddin Paşa'nın Hadimü'l-Haremeyn kavramını fiilen hayata geçirdiğini söyledi. Kurşun, Paşa'nın kutsal emanetlerin İstanbul'a gönderilmesini de sağladığını belirtti.
FATMA NUR DUMAN ARI - Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Zekeriya Kurşun, Birinci Dünya Savaşı sırasında Medine'yi 2 yıl 7 ay boyunca savunan Fahreddin Paşa'nın, askeri dehasının yanı sıra kutsal beldeyi kendisine emanet edilmiş bir yer olarak görerek gösterdiği bağlılıkla öne çıktığını belirterek, "Fahreddin Paşa, Hadimü'l-Haremeyn kavramının bizatihi fiilen hayata geçirilmiş şeklidir. Sultanlar bu ünvanı taşımışlardır ama Fahreddin Paşa fiilen onu hayata geçirmiştir." dedi.
Kurşun, Osmanlı Devleti'nin Hicaz bölgesindeki idare anlayışını, Mekke Şerifi Şerif Hüseyin'in İngilizlerle işbirliğine giden sürecini, Ömer Fahreddin Paşa'nın (Türkkan) Medine müdafaasını ve kutsal emanetlerin İstanbul'a gönderilmesini AA muhabirine değerlendirdi.
Osmanlı Devleti'nin Arap coğrafyasını yaklaşık dört asır yönettiğini, bu geniş coğrafyada Hicaz'ın özel bir yere sahip olduğunu anlatan Kurşun, Yavuz Sultan Selim'in Mısır Seferi sonrasında bölgedeki yönetimin Osmanlı'ya bağlılığını bildirdiğini, bu dönemde gönderilen hediyelerin Topkapı Sarayı'ndaki "Mukaddes Emanetler" koleksiyonunun ilk parçalarını oluşturduğunu söyledi.
Yavuz Sultan Selim'in Hicaz'a yönelik yaklaşımının Osmanlı'nın sonraki dönemlerdeki bölge siyasetini de şekillendirdiğini vurgulayan Kurşun, padişahın bölgenin hükümdarı değil, hizmetçisi olduğunu ilan ettiğini belirtti.
Kurşun, "Hadimü'l-Haremeyn" ünvanının iki kutsal beldenin hizmetçisi anlamına geldiğini aktararak, bu anlayışın Osmanlı Devleti'nin Hicaz politikasının temel prensibi haline geldiğini ifade etti.
Hicaz'ın ekonomik kaynaklarının sınırlı olması nedeniyle bölgenin İstanbul'dan ve çevre vilayetlerden sürekli desteklendiğini dile getiren Kurşun, hac organizasyonunun güvenlik, sağlık, ulaşım ve iaşe gibi önemli mali yükümlülükleri beraberinde getirdiğini aktardı.
Osmanlı merkezinin bu yükü devletin son dönemlerine kadar üstlendiğini belirten Kurşun, Hicaz'da Peygamber soyundan gelen Haşimi ailesinin de Osmanlı idaresi altında varlığını sürdürdüğünü, ancak 19. yüzyılda devletin yaşadığı siyasi ve askeri sorunların bölgedeki dengeleri değiştirdiğini anlattı.
Şerif Hüseyin'in İngilizlerle işbirliği
Kurşun, Osmanlı-Rus Harbi sonrasında devletin geleceğine ilişkin kaygıların arttığı dönemde Haşimi ailesinin kendi içindeki rekabet ve gelecek arayışı nedeniyle yabancı güçlerle işbirliğine yöneldiğini belirtti.
Bu süreçte Hindistan'ı sömürgesi haline getiren İngiltere'nin Hicaz'daki yöneticilerle temas kurduğunu belirten Kurşun, Şerif Hüseyin'in de yaklaşık 25 yıl İstanbul'da yaşadığını, burada Osmanlı yönetimini, devletin dış ilişkilerini ve zayıf yönlerini yakından tanıdığını ifade etti.
II. Meşrutiyet'in ilanının ardından Mekke Şerifliği görevine getirilen Şerif Hüseyin'in, bölgeye döndükten sonra merkeziyetçi politikalara karşı tavır aldığını aktaran Kurşun, bu tutumunun yalnızca idari bir görüş ayrılığından kaynaklanmadığını, kendi nüfuz alanını genişletme ve merkezin denetiminden bağımsız hareket etme arzusuyla da bağlantılı olduğunu dile getirdi.
Şerif Hüseyin'in İttihatçıların politikalarına karşı çıktığını, Hicaz Demiryolu'nun Medine'den Mekke'ye uzatılması projesine de bölgesel nüfuzunu azaltacağı düşüncesiyle itiraz ettiğini anlatan Kurşun, bu girişimin hacıların ulaşımını kolaylaştırdığını, bu girişimle devletin Hicaz üzerindeki kontrolünü güçlendirmesinin amaçlandığını belirtti.
Birinci Dünya Savaşı'nın başlamasıyla İngiltere'nin Osmanlı Devleti'ni farklı cephelerde meşgul edecek yeni girişimlere yöneldiğini belirten Kurşun, Çanakkale Cephesi'nde başarı sağlayamayan İngilizlerin, Hicaz'da Şerif Hüseyin'i isyana teşvik etmek için harekete geçtiğini söyledi.
İngilizlerin Şerif Hüseyin'e Osmanlı Devleti'ne isyan etmesi halinde bir Arap krallığı kurma ve kendisini kral yapma vaadinde bulunduğunu ifade eden Kurşun, 1915'ten 1916 Haziran'ında başlayan isyana kadar Mısır'daki İngiliz temsilcisi McMahon ile Şerif Hüseyin arasında yazışmalar yürütüldüğünü anlattı.
Kurşun, İngilizlerin bu süreçte Lawrence'ı da kullanarak Şerif Hüseyin'i isyana hazırladığını, Osmanlı yönetiminin gelişmelerden haberdar olması üzerine Cemal Paşa'nın kurmaylarından Fahreddin Paşa'yı teftiş göreviyle Medine'ye gönderdiğini belirtti.
Çekirgeler iaşe olarak değerlendirildi
Fahreddin Paşa'nın Medine'ye gönderildiğinde iyi yetişmiş, askeri donanımı ve öngörüsü yüksek bir subay olduğunu dile getiren Kurşun, Paşa'nın asıl askeri yeteneklerinin ise şehrin savunmasını üstlendiği dönemde ortaya çıktığını ifade etti.
Medine'nin lojistik destek imkanlarının Mekke'ye kıyasla daha sınırlı olduğuna işaret eden Kurşun, demir yolu bağlantılarının kesilmesi ve Yenbu Limanı'nın İngilizler ile Şerif Hüseyin kuvvetlerinin kontrolüne geçmesi nedeniyle şehre dışarıdan yardım ulaştırılamadığını anlattı.
Fahreddin Paşa'nın bu şartlarda askerlerin ve şehirde yaşayanların ihtiyaçlarını karşılamak için farklı yöntemler geliştirdiğini belirten Kurşun, "Yokluk ortamında aslında lojistik bir inovasyon meydana getiriyor orada. Askerini besleyecek çünkü demiryolu hatları sürekli kapanıyor. İstanbul'dan oraya gelen yeni bir şey yok. Aşağıda, Medine'ye en yakın olan Yenbu Limanı İngilizler tarafından, Şerif Hüseyin'in kuvvetleriyle birlikte kapatılmış. Dolayısıyla çöl ortasında, adeta yokluğa mahkum edilmiş askerleriyle bir insan ve orada gerçekten büyük bir askeri deha ortaya çıkıyor." ifadelerini kullandı.
Kurşun, Fahreddin Paşa'nın askerlerin beslenme ihtiyacını karşılamak için çölde bulunan çekirgelerin toplanarak iaşe olarak kullanılmasını sağladığını, Medine çevresindeki tarıma elverişli alanların askerler aracılığıyla ekilmesini de organize ettiğini aktardı.
Şehirdeki nüfusun ihtiyaçlarının karşılanmasında yaşanan güçlükler üzerine bazı ailelerin Anadolu'ya gönderilmesine karar verildiğini anlatan Kurşun, bu uygulamanın amacının Medine'de kalan askerlerin, halkın ve Mescid-i Nebevi'nin güvenliğini sağlamak olduğunu vurguladı.
Fahreddin Paşa'nın askeri başarılarının a
Yorumlar (0)
Yorum yapmak için giriş yapın
Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu siz yapın!